Od kiedy w Pradze jeździ się po prawej stronie?

Witam Cię w te zimne popołudnie. Nie wiem jak w Polsce, ale w Pradze dziś rano było -10. Fajnie. No i na szczęście coraz bliżej do wiosny 🙂 .

W dzisiejszym wpisie chciałbym odpowiedzieć na trzy proste pytania dotyczące prawo- i lewostronnego ruchu w Czechach.

Oryginalnie chciałem się skupić na tym co wydarzyło się o 3 rano 26 marca 1936 roku w Pradze, ale temat okazał się dużo ciekawszy i postanowiłem zrobić z niego obszerniejszy wpis.

W tym wpisie poznasz odpowiedź na te trzy proste pytania:

  • dlaczego jeździmy w większości państw świata po prawej stronie?
  • dlaczego niektórzy dalej jeżdżą po lewej stronie?
  • kiedy w Czechach i w Polsce zaczęto jeździć po prawej stronie i dlaczego?

Zapraszam!


Temat niby banalny, ale nie do końca.

1. Czy ruch lewostronny jest pierwotny?

Podobno tak.

Argumenty, które za tym przemawiają to:

  • większość ludzi jest praworęczna, a to powoduje, że wsiadło się na konia z lewej strony (dla praworęcznych było to wygodniejsze); to samo tyczyło się zsiadania z konia; łatwiej wsiadać na konia od strony pobocza i również zsiadać na pobocze, niż zsiadać/wsiadać z/na środek drogi
  • praworęczni pochwę z mieczem noszą na lewym boku a mieczem operują prawą ręką; ergo: lepiej mijać się na drodze idąc lub jadąc po jej lewej stronie; daje to wygodną pozycję do ataku lub obrony przy użyciu silniejszej ręki

Przełożenie tej logiki na grunt samochodowy jest dosyć mylące, ponieważ do samochodu wsiadamy od strony środka jezdni (i tam też wysiadamy). Jednak samochody mają – w przeciwieństwie do koni i motocykli – dwa albo nawet więcej miejsc w rzędzie kierowcy. Dla kierowcy bardziej opłacalne jest niewygodne wysiadanie/wsiadanie do pojazdu, ale za to dokładny wgląd do środka jezdni. Pozwala to na dokładną ocenę przestrzeni dzielącej jego pojazd od pojazdu nadjeżdżający z przeciwka.

Wracając do dowodów na pierwotność ruchu lewostronnego: nie ma bezpośrednich dowodów na to, że ruch czy to pieszy czy też konny odbywał się od zawsze po lewej stronie. Pewne poszlaki znajdziesz w filmie na końcu tego wpisu, jednak są to tylko domysły. Osobiście bardziej prawdopodobna wydaje mi się teoria totalnego chaosu – wszyscy poruszali się jak chcieli – niż jakichś specjalnych „naturalnych” praw obowiązujących w jakichkolwiek czasach.

Ujednolicenie kierunku ruchu drogowego było zapewne bardzo podobne w swej naturze do wprowadzenia stref czasowych i ujednoliconego czasu dla całego globu, czego wykwitem jest „Czas Zulu”, czyli UTC. Strefy czasowe (i wcześniej ujednolicone kalendarze) pojawiły się z konieczności, aby synchronizować działania wojenne w globalnych konfliktach. Tak też zapewne było z ruchem drogowym – w którymś momencie okazało się, że trzeba „zrobić porządek”.

Mapa lewo- i prawostronnego ruchu na świecie w 2017 roku

Mapa lewo- i prawostronnego ruchu na świecie w 2017 roku

2. Od czego/kogo ten porządek się zaczął?

Aktualnie około 32% kierowców na świecie porusza się po lewej stronie drogi. Ale zaraz po Pierwszej Wojnie Światowej te proporcje były mniej więcej 50% do 50%. Świat więc dostosowuje się ruchu prawostronnego.

Generalnie regulacje dotyczące kierunku ruchu zaczęły się pojawiać na świecie w XVIII wieku. Wtedy też coraz bardziej popularne stał się zaprzęgi wielokonne. Woźnica dosiadał ostatniego konia w lewym rzędzie a prawą rękę używał do smagania całego zaprzęgu. Sprawiło to, że wygodniej było mu jeździć po prawej stronie drogi (sytuacja jest analogiczna do samochodu w dzisiejszych czasach). Są to jednak wciąż dowody nie wprost.

Źródło wprowadzenie zmian w ruchu można też przypisać Francuzom. Rewolucja francuska miała zmienić porządek rzeczy, który istniał przed rewolucją: arystokracja jeździła po lewej stronie dróg. Po rewolucji musiało być oczywiście odwrotnie. Dalszy etap wprowadził Napoleon – podbijając kolejne kraje wprowadzał w nich ruch prawostronny.

Imperium brytyjskie również miało swój wkład w ten globalny porządek. Do dziś większość byłych brytyjskich koloni posiada ruch lewostronny.

Przechodzenie coraz większej ilości państw na ruch prawostronny w XX wieku było podyktowane wygodą. Do myślenia daje fakt, że w Europie są tylko 4 państwa, które posiadają ruch lewostronny. Wszystkie te Państwa są wyspami. Kontynentalnej Europie było po prostu wygodniej poruszać się po jednej stronie.

Taka ciekawostka: ostatnim Państwem w Europie, który zmienił ruch z lewej na prawą stronę była Szwecja. Nastąpiło to 3 września 1967!

3. Jak to było z kierunkiem ruchu w Polsce i w Czechach?

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku ruch w całej Polsce ruch drogowy został ujednolicony do jazdy po prawej stronie. Wcześniej, w czasach zaborów, ruch był prawostronny w zaborach pruskim i rosyjskim i lewostronny w zaborze austriackim. Ciekawostka: tramwaje w Krakowie jeździły po lewej stronie aż do 1925 roku!

Skoro w Krakowie jeździło się po lewej stronie przed 1918 rokiem, to podobnie musiało być w całej CK Monarchii. Wszystkie państwa składające się na CK Monarchię posiadały lewostronny ruch drogowy. Po 1918 roku w większości z przynależnych do CK Monarchii krajów pozostał ruch lewostronny. Wyjątkiem była wspomniana wyżej Galicja.

Zmiana ruchu z lewostronnego na prawostronny w Czechach (lub Czechosłowacji) odbywał się dwustopniowo.

Po pierwsze: Czechosłowacja podpisała w 1926 roku w Paryżu międzynarodową konwencję o ruchu samochodowym (ang. International Convention on Motor Traffic, zwana też Paris Convention on Motor Traffic). Konwencja ta ujednolicała ruch drogowy w Europie. Konsekwencją jej podpisania była obietnica z 1931 roku, że Czechosłowacja zmieni ruch na prawostronny w ciągu pięciu lat. Stanęło na tym, że dopiero w 1938 państwo zdecydowała się na tę zmianę. Miała ona wejść w życie dopiero 1 maja 1939.

Drugi etap, to etap realizacji obietnic. 1 maja 1939 roku uprzedziło inne wydarzenie. Zbliżające się widmo Drugiej Wojny Światowej wyręczyła niejako Czechosłowaków z podjęcia decyzji o zmianie kierunku ruchu. 15 marca 1939 roku Trzecia Rzesza zaczyna okupować Czechy, Morawy i Śląsk. Ruch prawostronny został natychmiastowo wprowadzony, rozkazem naczelnego dowódcy niemieckich wojsk lądowych, Walthera von Brauchitscha.

Zmiany odbywają się jednak stopniowo. W Ostrawie jeździ się po prawej stronie już pierwszego dnia okupacji. Na pozostałych obszarach (z wyjątkiem Pragi) Protektoratu Czech i Moraw ruch prawostronny obowiązuje już dwa dni później (od 17 marca 1939 roku). Praga przestawia się na ruch prawostronny od godziny 3 nad ranem 26 marca 1939 roku. Na Słowacji ruch prawostronny wprowadzano w latach 1939‒1941.

Czeska kronika filmowa z 1939 roku pokazująca zmianę ruchu:

Mówi się, że to Hitler wprowadził w Czechach ruch prawostronny. Nie jest to do końca prawdą. III Rzesza przyspieszyła tylko proces, który rozpoczął się w 1926 roku.

Ogłoszenie o zmianie kierunku ruchu Praga 1939

Ogłoszenie o zmianie kierunku ruchu – Praga, 26 marca 1939 roku

Skoda 430 z kierownicą po prawej stronie

Ten samochód to Škoda 430 wyprodukowana 19.04.1932. Jak widzisz kierownica nie znajduje się po lewej stronie samochodu. Zdjęcie pochodzi z muzeum Škody w Mladé Boleslavi. Więcej na ten temat w innym moim wpisie – kliknij na fotkę!

4. Ciekawe filmy

Jeżeli po przeczytaniu tekstu chcesz jeszcze poszerzyć swoje informacje, to zachęcam do obejrzenia tych dwóch filmów Radka Kotarskiego (Polimaty):

5. Linki i ciekawostki

  • wprowadzenie ruchu prawostronnego w Czechosłowacji (Wiki)
  • wprowadzenie ruchu prawostronnego w Czechosłowacji (Czeska Wiki)
  • strona w języku angielskim o przyczynach jazdy po lewej i prawej stronie – polecam!
  • czy zwierzęta są lewo- i praworęczne – audycja w Trójce z 12.01.2017; audycja odbiega od głównego tematu, ale jest na tyle ciekawa, że warto ją tutaj dodać 🙂
  • pierwszy samochód marki Škoda produkowany z kierownicą po lewej stronie (dla ruchu prawostronnego)

Podobał Ci się ten artykuł? Jeżeli tak, to proszę podziel się nim ze światem:

PS. Jeżeli podoba Ci się mój blog, to koniecznie zapisz się do > newslettera <. Dzięki temu żaden nowy wpis nie przejdzie Ci koło nosa.