Paternoster czyli „winda śmierci” – co to jest i gdzie w Pradze się nią przejechać

„Winda śmierci” brzmi trochę na wyrost, ale jak pierwszy raz popatrzysz na działający paternoster, bo będziesz wiedział o co chodzi. Ten na zdjęciu powyżej pożarł pół kobiety – zostały tylko nogi i kwiatek! Żartowałem 🙂 . Pragnę Cię uspokoić – nic mi nie wiadomo o masowych wypadkach, które dotyczą osób korzystających z tego typu wind.

W dzisiejszym wpisie opiszę Ci w skrócie historię wind typu paternoster oraz pokażę Ci miejsca, gdzie w Pradze będziesz się mógł nimi przejechać. Taki fajny lokalny smaczek 🙂 .

Wież mi – jest to frajda, której raczej nie zaznasz w Polsce, gdzie takich wind jest raptem kilka.

Zapraszam!


1. Co to jest paternoster i skąd się wziął?

Paternoster to rodzaj dźwigu, dokładnie tzw. dźwigu okrężnego, który służy jako winda. Nie jest to jednak winda w sensie jakim ją rozumiemy dzisiaj. Nie ma guziczka do przywoływania i nie zatrzymuje się na piętrach. Jest za to w ciągłym ruchu i trzeba do niej „wskoczyć”. Nie jest to trudne, ale budzi odrobinę emocji 😃 .

Windy tego typu były montowane głównie w budynkach użyteczności publicznej na początku XX wieku. W Czechach były zdecydowanie bardziej popularne niż w Polsce.

Na blogu wspominałem już raz o PN we wpisie o Lucernie (tutaj).

Nazwa tego rodzaju dźwigów/wind pochodzi od sznura modlitewnego z koralikami, czyli po prostu od różańca. Sama nazwa „pater noster” to oczywiście po łacinie „ojcze nasz”. Podobieństwo polega tutaj na koncepcji sznura/liny, który ciągnie kabiny, które są rozmieszczone na ciągnącym je łańcuchu tak jak koraliki na różańcu.

2. Historia paternosterów

Ze źródeł które przeglądnąłem, dowiedziałem się, że tego typu windy były instalowane od 80-tych lat XIX w Anglii. Następnie rozprzestrzenił się do kontynentalnej Europy. Co ciekawe nie spotkamy ich poza naszym kontynentem.

Historia PN zaczęła się w roku 1876 od windy transportującej w Londynie, w biurze pocztowym, ciężkie paczki między piętrami. Cztery lata później powstał pierwszy PN do przewozu osób. Ta winda była napędzana silnikiem parowym i nazywała się „Hart’s cyclic elevator” – od nazwiska jej konstruktora. Można się było nią przejechać w Londynie albo w Dartford.

Hart's cyclic elevator

Grafikę znalazłem na Pintereście

W Czechach PN pojawiły się przed I Wojną Światową, dokładnie w 1911 roku. Pierwszy PN znajdował się w budynku Nowego Ratusza na Mariánském náměstí w Pradze. Najstarszy działający PN znajduje się w siedzibie Czeskiego Radia na Vinohradské třídě.

PN produkowało wiele czeskich firm, takich jak: Českomoravská-Kolben-Daněk (ČKD), Transporta Chrudim, Tranza Břeclav, Pragolift Praha, Prokopec Praha oraz Schiegel Brno. Aktualnie firmą która modernizuje starsze PN jest firma KONE, która wchłonęła Transporty Chrudim.

W połowie lat 70-tych zaprzestano produkcji i instalowania wind typu PN z powodów bezpieczeństwa.

3. Jak działa paternoster?

Pomysł jest banalnie prosty. Poniżej animowana grafika:

Mechanizm działania paternostera

oraz 2 filmy – pierwszy ogólny a drugi pokazujący „od kuchni” mechanizm PN:

Wielki bęben (koło) widoczny na filmie również można zobaczyć na żywo, jeżeli postanowimy NIE wysiąść na ostatnim piętrze jadąc do góry lub na pierwszy piętrze jadąc w dół. Obracające się koło napędza oczywiście cały mechanizm windy.

Taki rodzaj windy ma swoje oczywiste zalety:

  • ilość podróżnych – mamy kilkanaście kabin, do każdej wejdą 2 osoby
  • oszczędność energii – tyle samo kabin jedzie na górę jak i na dół; działa to trochę jaka waga, z wyjątkiem, gdyby wszyscy na raz zdecydowali się jechać wyłącznie na górę
  • prostota konstrukcji – jak w różańcu 🙂
  • szybkość działania – choć kabiny nie jadą szybko (po to aby móc bezpiecznie wsiąść i wysiąść), to PN nie zatrzymuje się na piętrach

PN mają też wady:

  • nie można w nich transportować materiałów, ponieważ PN się nie zatrzymuje; nie ma więc czasu na załadunek i rozładunek windy
  • ciężko wsiąść do kabinki jeżeli nie jesteśmy sprawni i np. jeździmy na wózku albo używamy kul; problem mogą mieć też małe dzieci

Podróżowanie PN ma swoje zasady:

  • nie mogą PN używać osoby młodsze niż 10 lat ani takie, którym choroba nie pozwala na bezpieczne jego użycie
  • w kabinie nie może podróżować więcej niż 2 osoby
  • nie wsiadamy i nie wysiadamy z kabiny jeżeli podłoga kabiny jest 20 cm poniżej lub powyżej podłogi piętra
  • jeżeli zapomnimy wysiąść na pierwszy lub ostatnim piętrze, zachowajmy spokój – bezpiecznie przejedziemy przez „podłogę” lub „sufit” na drugą stronę
  • w razie „W” można nacisnąć przycisk STOP, który zatrzyma działanie windy; przycisk ten znajduje się wyłącznie na piętrach
Paternoster w budynku U Nováků w Pradze

Zasady używanie PN – Kliknij a obrazek się powiększy (PN w budynku U Nováků w Pradze)

Paternoster w budynku U Nováků w Pradze

Każda kabina ma numer oraz instrukcję obsługi

4. Dlaczego warto się przejechać PN?

Nie każdy będzie pewnie podzielał mój entuzjazm do PN 😃 . Ten typ windy wydaje mi się ciekawy, ponieważ jego koncept kompletnie przeczy temu, co aktualnie jest promowane w naszej kulturze, czyli dążeniu do absolutnego bezpieczeństwa. Nie żeby PN był niebezpieczny, natomiast już sam rzut oka na windę pokazuje, że można sobie nią zrobić kuku.

Korzystanie z PN przypomina mi wskakiwanie do tramwaju albo pociągu w biegu – taka namiastka tramwajów z San Francisco 🙂 :

tramwaj w San Francisco

zdjęcie z http://socialservicecareers.com.sg/wp-content/uploads/2016/05/cablecarKopie.jpg

Poza tym jest coś dziwnie niepokojącego przy jeździe albo nawet obserwowaniu PN. Nie wiem jak to nazwać… może po prostu irracjonalny strach, że coś się nam stanie wsiadając do tej windy lub nią jadąc. Irracjonalny strach nt. tego co się stanie jeżeli nie wysiądziemy w czas i pojedziemy windą do piwnicy albo na strych? Konieczność podjęcia jasnej decyzji: wsiadam/wysiadam? Kolejny irracjonalny strach, że jeżeli nie wysiądziemy na ostatnim piętrze to kabina obróci się a my wrócimy do góry nogami?

Tak – paternoster to winda, którą można straszyć dzieci:

„uspokój się Kubusiu bo paternoster Cię zje! Widzisz jak matka się boi!”

albo

„uspokój się Kubusiu, bo nie pojedziesz paternosterem z tatusiem!”.

5. Paternostery w Pradze – gdzie można się nimi przejechać?

Zgodnie ze stroną w linkach do tego wpisu (tutaj), w Czechach jest multum PN. Wiadomo, że najwięcej jest ich w Pradze.

Paternoster w Lucernie w Pradze

PN w Lucernie – pies się nie bał

Przetestowałem dla Ciebie 2 PN. Obydwa są zlokalizowane bardzo blisko siebie i są publicznie dostępne:

  • Pierwszy znajduje się w Pałacu Lucerna, o którym pisałem już na blogu jakiś czas temu (tutaj). Aby się dostać do windy, najłatwiej jest wejść do pasażu Lucerna od ulicy Štěpánské 61 – mapka poniżej:

Po wejściu do pasażu skręcamy w pierwszy korytarz po prawej stronie. Za drzwiami widzimy jeżdżący PN. Żeby dostać się do środka należy poczekać aż ktoś będzie wchodził, wychodził lub należy użyć swojego sprytu i skorzystać z domofonu 🙂 .

  • Drugi PN jest w budynku U Nováků i od tego polecam zacząć przygodę z PN w Pradze; winda jest ogólnie dostępna, ponieważ w budynku znajdują się biura. Najłatwiej dostać się windy wchodząc od ulicy V jámě 1:
Wejście do budynku U Nováků

Wejście, przez które najłatwiej dostać się do PN

Po wejściu do bramy, po lewej stronie miniemy portiera a zaraz po prawej zobaczymy windę.

PN w tym budynku ma swoje ograniczenia – działa tylko w dni powszednie od 6:00 do 20:00 (bez weekendów i bez świąt).

6. piętro - prosimy wysiąść

6. piętro – prosimy wysiąść

Mam nadzieję, że zachęciłem Cię do przejażdżki „windą śmierci”. Będę sprawdzał kolejne windy w Pradze i ewentualnie je tutaj dodawał. Jeśli odkryłeś/przetestowałeś jakąś windę w Czechach (i nie tylko), to zapraszam do podzielenia się wrażeniami w komentarzach pod tym wpisem.

Daj znać jak Ci się podobało 🙂 !

[Edit 3/4/2017] Do wpisu dołączam fotkę PN z budynku sejmu Śląskiego w Katowicach. Tabliczka koło windy mówi: „Osobom okaleczonym i niesprawnym fizycznie wstęp do kabiny wzbroniony”. Na fotce mój wujek :).

Paternoster w budynku sejmu Śląskiego w Katowicach

Paternoster w budynku sejmu Śląskiego w Katowicach

Więc jeżeli idea PN was ciekawi, a do Pragi nie macie po drodze, to Katowice będą dla Was lekarstwem.

Linki do wpisu

  • paternoster po czesku na Wiki
  • paternoster po polsku na Wiki
  • paternoster po angielsku na Wiki
  • bardzo fajna strona o czeskich paternosterach i ogólnie o ich historii (tylko po czesku)
  • mapa z zaznaczonymi PN w Czechach – nie wszystkie są dostępne publicznie
  • niemiecka strona z listą działających PN
  • fajny artykuł po angielsku nt. PN – tutaj

Podobał Ci się ten artykuł? Jeżeli tak, to proszę podziel się nim ze światem:

PS. Jeżeli podoba Ci się mój blog, to koniecznie zapisz się do newslettera. Dzięki temu żaden nowy wpis nie przejdzie Ci koło nosa.